Zhurmë jashtë, zhurmë brenda: dy lloje lodhjeje që nuk kuron me të njëjtin ilaç

Është e shtunë pasdite dhe Eliona është në një qendër tregtare me vëllanë. Muzikë e lartë, drita të forta, fëmijë që qajnë, aroma ushqimi nga çdo anë. Pas njëzet minutash i dhemb koka, nuk i duron as etiketat e rrobave dhe i vjen të ikë. Dy ditë më parë ishte krejt ndryshe: në një zyrë të qetë, me një listë prej njëzet gjërash për t'i bërë, nuk arrinte të niste as të parën. Dhe ndjente po të njëjtën lodhje.

Të dyja i quajmë „stres“. Por janë dy gjendje të ndryshme, dhe të ngatërrosh njërën me tjetrën do të thotë të provosh ilaçin e gabuar. Ky shkrim është një udhëzues i thjeshtë për t'i dalluar. Nuk zëvendëson mjekun a psikologun nëse ndjesitë të shqetësojnë shpesh.

Ngarkesa shqisore: kur bota është shumë e fortë

Ndodh kur shqisat marrin më shumë sesa mund të përpunojë truri: zhurmë, dritë, erë, prekje, shumë njerëz njëkohësisht. Në këtë gjendje, tingujt e zakonshëm bëhen të padurueshëm. Një etiketë në bluzë nis të të gërvishtë. Një bisedë e butë pranë teje të ngatërron të menduarit.

Shenjat më të zakonshme:

• nervozizëm i shpejtë, edhe për gjëra të vogla;
• dëshirë e fortë për të ikur nga vendi ku je;
• vështirësi për t'u përqendruar, mendje e mjegullt;
• ndjeshmëri e shtuar ndaj zërave, dritës ose rrobave;
• dhimbje koke, tension në muskuj, zemër që rreh më shpejt;
• në rastet e rënda, mbyllje: nuk flet dot, nuk vendos dot.

Këtë e përjetojnë të gjithë, por më shpesh e kanë njerëzit që janë veçanërisht të ndjeshëm ndaj stimujve. Ekrani është një shkak i fshehur: njoftimet, dy-tre dritare të hapura njëkohësisht, videot që ndërrojnë çdo pesë sekonda, të gjitha e mbajnë sistemin të ngacmuar edhe kur duket se po pushon.

Ngarkesa mendore: kur jeta është shumë e mbushur

Këtu zhurma është brenda. Mund të jesh në dhomën më të qetë të botës dhe prapë të ndihesh i mbytur, sepse barra e përgjegjësive, e emocioneve dhe e vendimeve ka kaluar atë që mund të mbash. Nuk ka tingull që e shkakton. Ka shumë gjëra për të menduar.

Shenjat e saj janë të tjera:

• paralizë para vendimeve të vogla, si të zgjedhësh çfarë të gatuash;
• ndjenjë pafuqie, sikur çdo përpjekje nuk ka kuptim;
• lodhje emocionale ose një lloj ftohtësie ndaj gjërave që zakonisht t'i ke për zemër;
• gjumë i keq, edhe kur trupi është i rraskapitur, sepse mendja nuk hesht;
• shtyrje e çdo gjëje, sepse edhe nisja duket e pamundur.

Pse ngatërrohen kaq lehtë

Të dyja e ngrenë nivelin e stresit, të dyja të bëjnë nervoz dhe të lodhin. Trupi reagon në mënyrë të ngjashme: zemra rreh, muskujt ngurtësohen, durimi mbaron. Prandaj, nga jashtë dhe shpesh edhe nga brenda, duken njëlloj. Dallimi qëndron te shkaku, dhe shkaku të tregon ku të kërkosh zgjidhjen.

Ka një gabim të zakonshëm që e tregon këtë mirë. Dikush që është i mbushur nga zhurma e ditës vjen në shtëpi dhe vendos të „bëjë rregull në jetë“: hap listën, planin, tabelën. Në vend që të pushojë, mendja ngarkohet më shumë. Dhe dikush tjetër, që është i mbytur nga detyrat, del në një kafene të mbushur me muzikë „për t'u çlodhur“ dhe kthehet më i lodhur.

Si t'i dallosh: një pyetje

Pyete veten: nëse do të isha në një dhomë krejt të qetë, a do të më kalonte? Nëse po, ka shumë gjasa të jetë ngarkesë shqisore. Nëse jo, dhe vazhdon të të rëndojë lista e detyrave, e shqetësimeve, e bisedave të pazgjidhura, është ngarkesë mendore. Ndonjëherë janë të dyja njëkohësisht, dhe atëherë fillo me atë që është më e shpejtë për t'u lehtësuar, zakonisht shqisat.

Çfarë ndihmon në secilin rast

Kur është ngarkesë shqisore

• Largohu fizikisht: një dhomë tjetër, oborri, një rrugë e qetë.
• Ul dritat, vendos kufje që e zbusin zhurmën, ose thjesht mbyll sytë për dy minuta.
• Mos u mundo të bësh plan. Të menduarit të ngarkon edhe më shumë.
• Pi ujë, merr frymë ngadalë, prek diçka të ftohtë ose të rëndë, si një gotë me ujë të ftohtë.
• Më vonë, mëso kufijtë e tu: sa kohë i duron dyqanet e mbushura, cilat orë janë më të qeta për punë.

Kur është ngarkesë mendore

• Nxirr gjërat nga koka në letër. Çdo gjë që të rri mbi mendje, shkruaje.
• Zgjidh tri gjëra për sot dhe lëri të tjerat për një ditë tjetër. Nuk duhet të bësh gjithçka.
• Gjej një gjë që mund t'ia lësh dikujt tjetër, ta shtysh ose ta heqësh fare.
• Fol me dikë. Shpesh pesha zbutet kur e thua me zë.
• Dil për një shëtitje të shkurtër pa telefon, pa pritur ide të mëdha.

Ia vlen të vësh re pse ilaçet nuk ndërrohen: një listë e gjatë detyrash, kur je i mbushur nga zhurma, vetëm shton peshë. Dhe një dhomë e qetë, kur problemi është lista në mendje, të ndihmon pak, sepse barra të vjen me vete.

Kur të kërkosh ndihmë

Çdo njeri ka ditë të tilla. Por nëse ndodh shpesh, nëse të ndërhyn në punë, në marrëdhënie ose në gjumë, ose nëse ndihesh i dëshpëruar për një kohë të gjatë, flit me një mjek ose psikolog. Ngarkesa shqisore e vazhdueshme shpesh lidhet me mënyrën si funksionon truri i dikujt, dhe një specialist mund të të ndihmojë të gjesh strategji që të shkojnë.

Mbrojtje e vogël në jetën e përditshme

Nuk duhet të presësh krizën. Disa zakone ndihmojnë çdo ditë: një orë pa ekran para gjumit, njoftime të fikura gjatë punës, pushime të shkurtra pa asgjë në duar, një mbrëmje në javë pa plane. Këto janë mënyra për ta mbajtur nivelin e zhurmës nën kufi, brenda dhe jashtë.

Nëse të pëlqen të lexosh për këtë, në Sofia ke përmbledhje librash për mirëqenien dhe qetësinë mendore, që mund t'i lexosh në pak minuta, pikërisht kur nuk ke fuqi për më shumë.