Tetë romane të gjysmës së dytë të shekullit XX që tashmë lexohen si klasikë

Askush nuk ia jep një libri titullin „klasik“ në ditën që del. Atë e jep koha: libri vazhdon të lexohet, të përkthehet, të diskutohet në klasa e në kafene, edhe kur moda ka ndryshuar plotësisht. Disa romane të shkruar pas mesit të shekullit XX kanë kaluar tashmë këtë provë, edhe pse nuk kanë ende pluhurin e klasikëve të vjetër.

Ky është një udhëzues për tetë prej tyre, të ndarë sipas asaj që do t'i kërkosh leximit. Të gjitha lexohen sot pa fjalor dhe pa nevojë për shënime historike.

Çfarë e bën një roman klasik të ri

Tri shenja ndihmojnë. E para: libri vazhdon të të befasojë edhe kur dikush ta ka treguar fundin. E dyta: mund ta lexosh dy herë dhe të gjesh gjëra të tjera. E treta: autori ka bërë diçka që të tjerët pas tij e kanë kopjuar, por pak e kanë arritur. Sa për vitin e botimit, mjafton që të mos jetë i dukshëm si moda e një dekade.

Klasikët e rinj kanë një përparësi ndaj atyre të vjetër: bota që përshkruajnë është më pranë tonës. Ka telefona, kufij të ndryshuar, shtete që u rrëzuan dhe u ngritën. Kur lexon një roman të tillë, shpesh njeh diçka nga jeta e prindërve ose e gjyshërve të tu.

Asnjë nga këto nuk është libër që lexohet me nxitim. Por të gjithë kanë një ritëm që e kupton shpejt, dhe pas njëzet faqesh e di nëse po të mban.

Nëse do një histori që të ndryshon mënyrën si e sheh botën

Things Fall Apart i Chinua Achebe është historia e Okonkwos, një luftëtari në një fshat igbo të Nigerisë, dhe e asaj që ndodh kur në jetën e fshatit hyjnë misionarët dhe administrata koloniale. Achebe e shkruan nga brenda, jo nga pikëpamja e të huajit që vëzhgon, dhe kjo e bën shumë të drejtpërdrejtë. Është i shkurtër dhe nuk të lë të qetë.

The God of Small Things i Arundhati Roy ndjek binjakët Estha dhe Rahel në Kerala të Indisë, dhe një ngjarje që e shkatërroi familjen e tyre. Gjuha është e dendur, plot lojëra me tinguj, dhe rrëfimi ecën para e prapa në kohë. Lexo ngadalë; është një libër që shijohet fjali pas fjalie.

Midnight's Children i Salman Rushdie është rrëfimi i Saleem Sinait, i lindur në çastin e pavarësisë së Indisë, jeta e të cilit ngatërrohet me historinë e vendit. Është plot humor dhe fantazi, por edhe dyshim ndaj asaj që na tregojnë rrëfimet zyrtare.

Nëse do diçka që të prek qetësisht

The Remains of the Day i Kazuo Ishiguro është monologu i Stevensit, një shërbëtori të përsosur në një pallat anglez, që bën një udhëtim të shkurtër dhe ndërkohë kupton se çfarë ka humbur me besnikërinë e tij të verbër. Nuk ndodh pothuajse asgjë dhe ndodh gjithçka. Ky është arti i tij.

Pedro Páramo i Juan Rulfo është një roman i shkurtër meksikan: një djalë shkon në Comala për të gjetur babanë dhe zbulon një qytet ku zërat e të vdekurve ende flasin. Lexohet në një ulje, por kthehesh pas për ta kuptuar më mirë. Shkrimtarët latinoamerikanë që erdhën pas tij e kanë përmendur shpesh si një nga librat që i ka formësuar.

Nëse do një libër që luan me lexuesin

If on a winter's night a traveler i Italo Calvino është një roman për një lexues që përpiqet të lexojë një roman dhe herë pas here e ndërpresin. Çdo kapitull është fillimi i një libri tjetër. Është lojë intelektuale, por edhe një dashuri për vetë leximin.

Blindness i José Saramago tregon se si një qytet pa emër goditet nga një verbëri e bardhë ngjitëse. Personazhet nuk kanë emra, vetëm role: gruaja e mjekut, njeriu i parë që verbohet. Është e ashpër dhe e frikshme, por ngre një pyetje të rëndësishme: çfarë mbetet nga njeriu kur zhduken rregullat?

Dhe një nga vendi ynë

Gjenerali i ushtrisë së vdekur i Ismail Kadare është romani me të cilin Kadare u bë i njohur në botë. Një gjeneral italian vjen në Shqipëri me një prift për të gjetur dhe sjellë në shtëpi eshtrat e ushtarëve të vrarë në luftë. Nga udhëtimi i tyre, përmes maleve dhe fshatrave, del një meditim mbi vdekjen, kujtesën dhe atë që lë lufta pas. Edhe nëse e ke lexuar në shkollë, ia vlen ta rilexosh: si i rritur do të gjesh një libër tjetër.

Një fjalë për përkthimin

Pothuajse të gjitha këto libra i lexon në përkthim, dhe përkthimi ndikon shumë: një frazë e ngurtë mund ta bëjë një roman të shkëlqyer të duket i rëndë. Nëse libri i parë nuk të tërheq, para se ta lësh përgjithmonë, shiko nëse ka edhe një përkthim tjetër ose lexo faqen e parë në një botim tjetër. Nganjëherë problemi nuk është libri.

Si ta zgjedhësh të parin

1. Nëse ke pak kohë: Pedro Páramo ose Things Fall Apart, të dy të shkurtër.
2. Nëse do ngrohtësi: The God of Small Things.
3. Nëse do një sfidë: Blindness ose If on a winter's night a traveler.
4. Nëse do diçka të njohur: Gjenerali i ushtrisë së vdekur.

Si të lexosh klasikët e rinj

Mos u shqetëso nëse nuk të pëlqen i pari. Disa libra duan një gjendje shpirtërore të caktuar. Lëre dhe merr një tjetër; ka shumë. Dhe kur një libër të ngel në mendje, pyet veten pse: aty fillon të kuptosh çfarë të pëlqen vetë.

Nëse do të kuptosh më shumë për botën që ka dalë nga shekulli i kaluar, Sofia ka përmbledhje librash edhe për histori e filozofi. Mund të shërbejnë si një prolog para romanit, ose si një shoqërues pas tij.