Si funksionon mendja: shtatë libra psikologjie për fillestarët

Fjala „psikologji“ i frikëson shumë njerëz. U vijnë ndërmend tekste të trasha, terma latinë dhe provime. Në fakt, pjesa më tërheqëse e kësaj shkence flet për gjëra që i njeh nga jeta: pse e shtyn një punë deri në minutën e fundit, pse i beson më shumë dikujt që e ke parë tri herë, pse një fjalë e keqe të rri në mendje ditë të tëra. Disa autorë i tregojnë këto gjëra aq thjesht sa mund t'i lexosh pa ditur asnjë term.

Më poshtë ke shtatë libra të tillë. Janë zgjedhur për lexuesin që nuk ka hapur kurrë një libër psikologjie dhe ka nevojë për të paktën një arsye për të vazhduar pas faqes së dhjetë.

Si e dallon një libër që do ta mbarosh

Para se të vësh dorë te titujt, ia vlen të dish çfarë kërkon:

• Ka histori, jo vetëm përkufizime. Një eksperiment i treguar si ngjarje të mbetet në mend shumë më gjatë se një listë konceptesh.
• Ndjek një pyetje të vetme. Libri që do t'i mbulojë të gjitha nuk të mëson asgjë; ai që e ndjek një ide deri në fund të çon larg.
• Autori të shkruan ty. Nëse fjalia e parë duket e shkruar për kolegët e tij, kalo te tjetri pa u penduar.

Nëse një libër të lodh që në kapitullin e parë, nuk e ke ti fajin. Mund të jetë thjesht libri i gabuar për këtë periudhë.

Mendja që vendos më shpejt se ti

Blink, Malcolm Gladwell

Ke hyrë ndonjëherë në një dhomë dhe e ke ditur brenda sekondave se dikush nuk të pëlqen, pa mundur ta shpjegosh pse? Gladwell merret me këto gjykime të çastit: kur janë të sakta, kur na çojnë në gabim dhe pse nganjëherë mendja mbështetet në shenja që ne vetë nuk i vëmë re. Lexohet si një seri tregimesh dhe është një nga hyrjet më të lehta në fushë.

Subliminal, Leonard Mlodinow

Ideja e këtij libri është se pjesa më e madhe e asaj që bën mendja ndodh jashtë vëmendjes sonë: si i gjykojmë të tjerët, si zgjedhim, si kujtojmë. Mlodinow është fizikan dhe shkruan me qartësinë e dikujt që nuk e merr asgjë si të mirëqenë. Nëse Blink të ka pëlqyer, ky është hapi i radhës, pak më i thellë.

Mendja që gjen justifikime

Mistakes Were Made (But Not by Me), Carol Tavris dhe Elliot Aronson

Pse e kemi kaq të vështirë të themi „gabova“? Autorët shpjegojnë se mendja përpiqet të mbajë një imazh të mirë për veten dhe, kur sjellja nuk përputhet me të, e ndryshon historinë në vend që ta ndryshojë sjelljen. Janë shembuj nga jeta e përditshme, nga martesat te politika. Është libër që të bën të ndihesh pak në siklet, dhe pikërisht kjo e bën të vlefshëm.

Mendja mes njerëzve

Influence, Robert Cialdini

Cialdini shpjegon pse themi „po“ kur do të donim të thoshim „jo“: kur dikush na bën një nder, kur shohim se të tjerët e kanë bërë, kur na thonë se ka mbetur pak. Pas leximit, reklamat dhe shitësit të duken ndryshe. Nëse nga ky grup do të lexosh vetëm një libër, merre këtë.

Games People Play, Eric Berne

Është libër i vjetër, i botuar në vitin 1964, dhe fjalori ndonjëherë të duket i vjetruar. Por Berne përshkruan skena që përsëriten në bisedat tona: dikush kërkon këshillë vetëm për ta hedhur poshtë, dikush ankohet vetëm që t'i thonë se ka të drejtë. Skenat i njeh menjëherë te njerëzit përreth, e herë-herë edhe te vetja.

Mendja që mund të rritet

Mindset, Carol Dweck

Dweck dallon dy mënyra se si shohim aftësitë tona: si diçka të lindur që e ke ose nuk e ke, ose si diçka që zhvillohet me punë. Si sillemi me gabimet, me kritikën dhe me sfidat varet shumë nga kjo. Ideja është e thjeshtë dhe përdoret shpesh si slogan, por libri ka më shumë nuanca se sloganet që janë ndërtuar mbi të. Të vlen sidomos nëse je prind apo mësues.

Libri i fundit, kur të jesh gati

Thinking, Fast and Slow, Daniel Kahneman

Është libri më i trashë në listë dhe ndoshta më i rëndësishmi. Kahneman, psikolog që ka marrë çmimin Nobel për ekonominë, e ndan mendimin në dy mënyra: njëra e shpejtë dhe intuitive, tjetra e ngadaltë dhe e menduar. Nuk është libër që mbaron në një javë. Lexo një kapitull, lëre, kthehu një ditë tjetër. Pas disa librave të tjerë këtu, do ta gjesh më të lehtë nga sa mendon.

Si t'i lexosh pa u lodhur

Libra të tillë nuk kërkojnë lexim të vazhdueshëm. Merr një kapitull, mbylle dhe provo ta tregosh me fjalët e tua dikujt pranë teje. Nëse e tregon dot, e ke kuptuar. Nëse jo, kthehu te faqet që të humbën. Shënoji ato raste nga jeta jote që të vijnë ndërmend gjatë leximit: një ide që lidhet me një ngjarje të vërtetë mbahet mend shumë më gjatë.

Nga cili të fillosh

Nëse nuk e di, lidhe zgjedhjen me atë që të intrigon më shumë:

• Pse e them një gjë dhe bëj tjetrën? Fillo me Mistakes Were Made.
• Pse më ndikojnë të tjerët kaq lehtë? Fillo me Influence, pastaj Games People Play.
• Si i marr vendimet? Fillo me Blink, pastaj Subliminal dhe në fund Kahneman.
• A mund të ndryshoj? Fillo me Mindset.

Një shënim për fund

Libra si këta të ndihmojnë ta kuptosh veten, por nuk zëvendësojnë një specialist. Nëse ndihesh keq për kohë të gjatë, flit me një mjek ose një psikolog. Dhe nëse një libër të duket i madh për të nisur, Sofia ka përmbledhje në shqip, kapitull pas kapitulli: lexo një të tillë dhe shih nëse ideja të tërheq para se të hapësh librin e plotë.