Si bëhesh më i urtë me kalimin e viteve: tri zakone të vogla

Të gjithë njohim një njeri të urtë. Mund të jetë gjyshja që nuk e ngre kurrë zërin, por pas tri fjalësh ia vë gishtin problemit. Mund të jetë një koleg që, kur të gjithë po debatojnë, pyet diçka të thjeshtë dhe të gjithë heshtin. Çuditërisht, shpesh këta njerëz nuk janë ata që kanë lexuar më shumë ose kanë më shumë tituj. Urtësia është diçka tjetër nga dija.

Dija është ajo që ke. Urtësia është ajo që bën me atë që ke, sidomos kur nuk je i sigurt. Dhe lajmi i mirë është se ajo nuk është dhuratë e lindjes; ushtrohet. Ja tri zakone që, të përsëritura me vite, e ndërtojnë atë.

Zakoni i parë: ndalo para se të përgjigjesh

Njerëzit e nxituar kanë përgjigje për gjithçka dhe gabojnë shpesh. Njerëzit e urtë kanë një hapësirë të vogël midis asaj që ndodh dhe asaj që thonë. Aty bëhet gjithë puna e vërtetë.

Provo një rregull të thjeshtë: kur dikush të thotë diçka që të shqetëson, numëro deri në pesë para se të flasësh. Nuk është shumë, por mjafton që zemërimi të humbasë pak nga forca dhe që të pyesësh veten: çfarë po ndodh këtu me të vërtetë?

Një ushtrim më i thellë është ta bësh këtë pyetje në mbrëmje, për ditën e kaluar. Kush më preku sot, dhe pse? Ku reagova më shumë se sa e meritonte situata? Këtu nuk ke nevojë për gjykim të ashpër. Është sikur të shihje filmin tënd dhe të kuptoje skena që s'i kuptove kur i jetove.

Zakoni i dytë: provo të shohësh nga ana tjetër

Çdo njeri ndërton një version të ngjarjeve ku vetja del më e arsyeshme. Kjo nuk është ndonjë e metë; është mënyra si funksionon mendja. Por një njeri i urtë e di këtë dhe e ekuilibron me vetëdije.

Ja një shembull i imagjinuar. Era është e bindur se shefi i saj e injoron, sepse nuk i përgjigjet në mesazhe. Ajo mund ta lerë mërzinë të rritet. Ose mund të pyesë: si do ta tregonte historinë shefi? Ndoshta ka tre projekte urgjente, një fëmijë të sëmurë dhe e sheh telefonin vetëm natën. Era nuk e di. Por thjesht duke e pyetur, e ka zbutur pjesën më të madhe të ankthit, dhe tani mund të bëjë një pyetje të qetë në vend të një heshtjeje ndëshkuese.

Këtë e ushtron me tri pyetje të vogla, sa herë je i bindur se ke të drejtë:

1. Cili është shpjegimi tjetër më i mirë për atë që po shoh?
2. Çfarë di ky person që unë nuk e di?
3. Po të isha në vendin e tij, a do të vepronja ndryshe?

Jo çdo herë ana tjetër ka të drejtë. Qëllimi nuk është të mohosh veten, por të mos mbyllësh dyert para kohe.

Zakoni i tretë: thuaj „nuk e di“ pa u turpëruar

Këtu fshihet ndoshta pjesa më e vështirë. Në shumë biseda ndihemi sikur duhet të kemi mendim për gjithçka: politikën, ekonominë, shëndetin e fqinjit. Nuk e kemi. Por të pranosh se nuk ke mendim duket si dobësi, dhe ne e shmangim.

Përulësia intelektuale nuk është mungesë vetëbesimi. Është saktësi. Kur thua „këtë nuk e di mirë“, ti i jep të tjerëve të drejtën të flasin njësoj, dhe bisedat bëhen më të ndershme. Gjithashtu, ti ruan besueshmërinë e fjalës kur thua „këtë e di“.

Një test i vogël për ty: sa herë gjatë javës ke ndryshuar mendje përpara të tjerëve, dhe sa herë e ke thënë me zë të lartë? Nëse përgjigja është zero, nuk do të thotë se gjithmonë ke pasur të drejtë. Ndoshta do të thotë se ende ke frikë.

Një mendim që nuk ndryshon kurrë nuk është bindje; është zakon.

Përvoja nuk mjafton vetëm: duhet edhe të menduarit prapa

Njerëzit shpesh mendojnë se urtësia vjen me moshën. Jo gjithmonë. Dikush mund të bëjë të njëjtin gabim njëzet vjet radhazi dhe ta quajë atë përvojë. Ajo që e kthen përvojën në urtësi është reflektimi: kthimi mbrapa, pyetja çfarë më mësoi kjo?

Disa mënyra praktike për ta bërë:

• Një fletore e vogël mbrëmjeje. Tri rreshta: çfarë ndodhi, si reagova, çfarë do të bëja ndryshe.
• Një bisedë me dikë më të vjetër. Pyete një person që e respekton si ka marrë një vendim të madh dhe çfarë nuk do ta bënte më.
• Një rishikim vjetor. Një herë në vit, lexo çfarë mendoje një vit më parë. Do të habitesh sa herë ke ndryshuar pa e vënë re.

Libri si shoqërues i rrugës

Librat e mirë nuk ta japin urtësinë të gatshme, por të sjellin pyetje të reja dhe shembuj të jetëve që nuk i ke jetuar. Një libër për psikologjinë e vendimeve të ndihmon të shohësh gabimet e mendjes sate. Një libër me kujtime të një njeriu që ka kaluar vështirësi të mëdha të tregon se si duket qëndresa nga brenda.

Nëse nuk ke shumë kohë, përmbledhjet ndihmojnë: në Sofia mund të marrësh idetë kryesore të një libri në pak minuta, dhe pastaj të vendosësh nëse ia vlen ta lexosh të plotë. Por mos e lër leximin të zëvendësojë mendimin; pas çdo kapitulli, pyet veten ku mund ta përdorësh.

Një mijë ditë të vogla

Askush nuk bëhet i urtë brenda një muaji. Është një rrugë e gjatë, e bërë nga mijëra çaste të vogla ku zgjodhe të ndalosh, të dëgjosh, të pranosh se nuk e di, ose të kthehesh e të mendosh. Asnjë prej tyre nuk duket i madh. Por pas dhjetë vjetësh, ti je një njeri tjetër: ai që të tjerët e pyesin kur janë në vështirësi.

Fillo me një gjë sonte. Para se të biesh në gjumë, pyet veten: sot, ku do të doja të kisha qenë pak më i qetë, pak më kureshtar, pak më i sinqertë? Kjo pyetje e vetme, e përsëritur, është një shkollë e plotë.