Shtatë zakonet e Covey-t: fillo me veten, pastaj me të tjerët

Ke vendosur më shumë se një herë që nga e hëna do të ndryshosh: do të ngrihesh më herët, do të flasësh më butë, do t'i mbarosh punët që nis. E hëna vjen, dhe pas një jave je aty ku ishe. Stephen Covey, te libri The 7 Habits of Highly Effective People, thotë se fajin nuk e ka vullneti yt. Fajin e ka rendi: shumica fillon nga jashtë, me teknika dhe fjalë të zgjedhura mirë, kur ndryshimi që mbahet fillon nga brenda.

Libri në një rresht: së pari ti, pastaj të tjerët

Covey e përshkruan rritjen e njeriut si një ecje në tri hapa. Në fillim je i varur: nga prindërit, nga shefi, nga rrethanat. Pastaj mëson të qëndrosh në këmbët e tua, dhe kjo është pavarësia. Në fund mëson të punosh me të tjerët pa u tretur në ta, dhe kjo është varësia e ndërsjellë. Gjashtë zakonet e para ndjekin pikërisht këtë rrugë; i shtati i mban të gjitha gjallë.

Libri i quan dy pjesët e para fitore private dhe fitore publike. Fitorja private është ajo që arrin kur bën atë që thua se do të bësh. Fitorja publike vjen pas saj, sepse askush nuk mund t'u japë të tjerëve një besim që nuk e ka ndërtuar më parë te vetja.

Fitorja private: tre zakone që të vënë në timon

Merr nismën

Zakoni i parë është më i thjeshti për t'u thënë dhe më i vështiri për t'u mbajtur. Mes asaj që të ndodh dhe asaj që bën ka një hapësirë të vogël, dhe në atë hapësirë zgjedh ti. Një koleg të flet ashpër në mbledhje. Mund t'i përgjigjesh me të njëjtën ashpërsi, ose mund të marrësh frymë dhe të zgjedhësh një përgjigje që nuk e kishe planifikuar. Covey e quan këtë proactive, dhe e lidh me gjuhën: kush thotë „nuk kam çfarë të bëj“ ka vendosur tashmë të mos bëjë.

Ai ndan shqetësimet tona në dy rrathë. Në rrethin e madh hyn gjithçka që të brengos: çmimet, politika, humori i shefit. Në rrethin e vogël hyn vetëm ajo që mund ta ndryshosh vërtet. Kush i jep kohën rrethit të madh mbetet i lodhur dhe pa ndikim. Kush punon në të voglin, me kalimin e kohës e sheh atë të zgjerohet.

Nis me mendjen te fundi

Para se të ngjitesh nëpër shkallë, ia vlen të shohësh me cilin mur janë mbështetur. Covey të fton të përfytyrosh një ditë shumë të largët, kur njerëzit më të afërt flasin për ty, dhe të pyesësh veten çfarë do të doje të thonë. Ushtrimi duket dramatik, por e bën punën e tij: të tregon se shumë gjëra që po ndjek sot nuk i ke zgjedhur vetë, i ke trashëguar nga rrethi.

Prej këtij ushtrimi ai kërkon të dalë një tekst i shkurtër, deklarata jote personale: çfarë njeriu do të jesh dhe me cilat vlera. Nuk është slogan për mur. Është një kriter që përdor kur duhet të vendosësh midis dy gjërave që të duken njësoj të mira.

Vër të parat në vend të parë

Ky është zakoni i organizimit, dhe këtu libri jep mjetin e tij më të njohur: ndarjen e punëve në urgjente dhe të rëndësishme. Të urgjentet bërtasin: telefoni, mesazhi, „vetëm një minutë“. Të rëndësishmet rrinë të heshtura: shëndeti, një bisedë e vonuar me prindin, një aftësi që po e shtyn prej vitesh. Kush nuk ka kujdes, e jeton ditën mes të urgjenteve dhe thotë se „nuk pati kohë“ për të rëndësishmet.

Drita është kontabiliste dhe e di që duhet të ecë çdo ditë, por gjithmonë del diçka më urgjente. Zgjidhja e Covey-t nuk është të përpiqesh më shumë, por të shkruash në fillim të javës dy-tri gjëra të rëndësishme dhe t'u japësh orët e tyre të para, para se kalendari t'i mbushë me gjëra të tjera. Pjesa tjetër e javës rregullohet rreth tyre.

Fitorja publike: tre zakone për të jetuar me të tjerët

Mendo me logjikën „të dy fitojmë“

Kur kërkon zgjidhje, shumica mendon se dikush duhet të humbasë. Covey propozon një pyetje tjetër: a ka një rrugë ku fitojmë të dy? Nuk është kompromis ku secili heq dorë nga gjysma. Është kërkim i një zgjidhjeje më të mirë se ajo që kishte secili në mendje. Dhe nëse nuk gjendet, ai thotë se është më ndershme të mos bësh marrëveshje fare sesa të bësh një që e lë njërën palë të pakënaqur.

Imagjino Gentin dhe Mirelën që po vendosin ku të shkojnë me pushime. Ai do detin, ajo do qytet të vjetër me muze. Përgjigjja e shpejtë është një ndërrim: këtë vit ti, vitin tjetër unë. Përgjigjja më e mirë fillon me pyetjen pse: çfarë do ai nga deti, çfarë do ajo nga muzetë? Kur flasin për arsyet, mund të gjejnë një vend të vogël bregdetar me kala.

Së pari dëgjo për të kuptuar

Covey thotë një gjë që shumë prej nesh e njohin nga përvoja jonë: shumica nuk dëgjon për të kuptuar, por për t'u përgjigjur. Ndërsa tjetri flet, ne po përgatisim fjalinë tonë. Dëgjimi me empati kërkon të bëjë të kundërtën: të përsërisësh me fjalët e tua atë që tha tjetri, derisa ai të thotë „po, kjo është“. Vetëm atëherë ke të drejtë të flasësh.

Këtu hyn edhe një metaforë e dobishme, „llogaria e emocioneve“. Çdo premtim i mbajtur, çdo ndjesë e sinqertë, çdo çast që i kushton dikujt është një depozitë. Çdo mospërfillje është një tërheqje. Kur llogaria është plot, një gabim i vogël falet lehtë. Kur është bosh, edhe fjala më e pafajshme duket sulm.

Bashkoji forcat

Zakoni i gjashtë, sinergjia, thotë se një ekip i mirë prodhon më shumë se shuma e pjesëve të tij. Ky nuk është thjesht „punë në grup“. Është gatishmëria për të parë dallimet si burim: kolegu që mendon ngadalë mund të gjejë gabimin që ti e kalon me vrap; mikesha që ka frikë nga rreziku të shpëton nga një vendim i nxituar.

Zakoni i shtatë: mprehja e sharrës

Covey tregon për një druvar që sharron një pemë me orë të tëra dhe po lodhet kot, sepse sharra e tij është topitur. Dikush i thotë të ndalet e ta mprehë, dhe ai përgjigjet se nuk ka kohë, se duhet të sharrojë. Zakoni i shtatë është pikërisht ky: të ndalesh e të kujdesesh për veten, me të cilën i bën të gjitha të tjerat.

Ai flet për katër anë të jetës: trupin (lëvizje, gjumë, ushqim), mendjen (të lexosh, të mësosh), marrëdhëniet (kohë me njerëzit që kanë rëndësi) dhe kuptimin (ajo që të jep rrënjë, qoftë besim, natyrë apo vlera). Kush e lë pas dore njërën, i dobëson edhe të tjerat.

Një javë për ta provuar

1. Dy herë gjatë javës, kur dikush të acaron, ndalo para se të përgjigjesh dhe pyet: çfarë dua të bëj unë këtu?
2. Shkruaj në një fletë tre fjali për njeriun që dëshiron të bëhesh.
3. E hënën, shkruaj dy punë të rëndësishme dhe gjej orë të caktuar për secilën.
4. Në një bisedë të vështirë, përsërit me fjalët e tua atë që tha tjetri para se t'i përgjigjesh.
5. Një herë gjatë javës bëj diçka vetëm për sharrën tënde: një shëtitje, një kapitull, një telefonatë.

Si ta lexosh pa e marrë si ligj

Libri është i shkruar në një kohë dhe me një ton që mund të të duket i rëndë, dhe disa shembuj të tij ndihen të vjetëruar. Mos e lexo si listë kontrolli me shtatë pika. Merre si hartë: nise me zakonin që të duhet më shumë, jo me atë që duket më bukur në letër. Të gjithë të shtatë bashkë nuk ndërtohen në një muaj.

Nëse nuk ke kohë për shumë faqe, në Sofia mund ta lexosh përmbledhjen e librit kapitull pas kapitulli dhe të vendosësh vetë nëse ia vlen ta marrësh të plotë. Edhe pa të, një pyetje mjafton për të nisur: çfarë mund ta ndryshoj unë sot?