Pse ia prish vetes pikërisht atë që do më shumë: vetë-sabotimi dhe si ta ndalosh

Fjolla e ka tezën gati nëntëdhjetë për qind. Mbetet një kapitull, një rilexim dhe dorëzimi. Dhe pikërisht tani ajo e gjen veten duke pastruar raftet, duke rregulluar dosjet e kompjuterit dhe duke iu kujtuar se duhet t'i përgjigjet një miku që nuk i ka shkruar prej muajsh. Tezën e lë për nesër. Pastaj për pasnesër.

Ajo nuk është dembele; e ka treguar me muaj. Ajo thjesht ka hyrë në një model që shumë njerëz e njohin nga brenda: sapo diçka e rëndësishme afrohet, gjejmë një mënyrë të tërthortë për ta penguar. Quhet vetë-sabotim, dhe nuk është mungesë karakteri.

Si duket në jetën e përditshme

Rrallë vjen me emrin e vet. Më shpesh vishet me një sjellje që duket e arsyeshme:

• Shtyrja: bën gjithçka tjetër përveç asaj që ka rëndësi.
• Përsosmëria: nuk dorëzon sepse „nuk është gati ende“, edhe kur është.
• Grindja pa shkak: prish një marrëdhënie që po ecën mirë, pikërisht kur bëhet serioze.
• Zhdukja: nuk i përgjigjet një oferte, një ftese, një mundësie.
• Kritika e brendshme: përpara se të provosh, një zë i brendshëm të thotë se nuk ia del.

Asnjë prej tyre nuk është e rrezikshme vetvetiu. Është përsëritja, sidomos para gjërave që i do vërtet, që tregon se ka një model.

A është vërtet vetë-sabotim?

Jo çdo shtyrje është sabotim. Ndonjëherë je thjesht i lodhur, i mbingarkuar ose një detyrë është e panevojshme. Dallimi qëndron te përsëritja dhe te çmimi: nëse e shtyn një faturë të vogël një herë, nuk ke pse shqetësohesh. Nëse e shtyn çdo gjë që të çon drejt asaj që e do, dhe pas çdo here ndihesh më keq me veten, atëherë ia vlen të shikosh më nga afër.

Pse e bën mendja këtë

Mendja jonë nuk kërkon gjithmonë të na bëjë të lumtur; kërkon të na mbrojë. Dhe për të mbrojtur, ajo preferon atë që njeh. Një dështim i njohur, edhe i hidhur, të duket më i sigurt se një sukses i panjohur, sepse sukses do të thotë pritje të reja, sy të tjerë mbi ty dhe një vend ku mund të rrëzohesh nga më lart.

Disa shkaqe që shfaqen shpesh:

• Frika nga dështimi. Nëse nuk e dorëzon, nuk mund të të refuzojnë. Shtyrja është një mënyrë për të mos dëgjuar një „jo“.
• Frika nga suksesi. Një punë e mirë sjell më shumë punë, më shumë vëmendje, më shumë nga ajo që nuk je i sigurt se mund ta mbash.
• Një besim i vjetër. „Nuk e meritoj“, „nuk jam njeri që ia del“ — fjali të marra herët nga një koment, një notë e keqe, një familje ku gabimi nuk falej.
• Dëshira për kontroll. Nëse e prish vetë, të paktën e ke prishur sipas vendimit tënd.

Njohja e modelit është hapi i parë, jo i fundit

Shumë njerëz mendojnë se po ta kuptonin vetëm arsyen, do të ndalonin. Zakonisht jo. Kuptimi të jep një hartë, por rruga duhet bërë me këmbë. Megjithatë, pa hartë nuk niset askund, prandaj fillo me vëzhgimin.

Për dy javë mbaj një shënim të shkurtër sa herë e vëren veten duke shmangur diçka të rëndësishme. Shkruaj tri rreshta:

1. Çfarë ndodhi? (afati po afrohej, ftesa erdhi)
2. Çfarë mendova menjëherë? (nuk jam gati, do dështoj)
3. Çfarë bëra në vend të saj?

Pas dy javësh do të shohësh se ka një rend. Ndoshta ndodh gjithmonë pasi dikush të ka vlerësuar. Ndoshta ndodh në mbrëmje kur je i lodhur. Rendi të tregon se ku të ndërhysh.

Si ta thyesh rrethin vicioz me hapa të vegjël

Vetë-sabotimi ushqehet nga detyrat e mëdha dhe të paqarta. Hapat e vegjël e lënë pa ushqim.

• Bëje detyrën aq të vogël sa të duket qesharake. Jo „shkruaj kapitullin“, por „hap dokumentin dhe shkruaj një paragraf“. Shpesh, kur fillon, vazhdon.
• Emërto frikën me zë të lartë. „Kam frikë se do të ma refuzojnë.“ Fjala e thënë humbet një pjesë të fuqisë.
• Vendos një afat para dikujt. Thuaji një miku: „e ke nesër në mbrëmje.“ Një premtim ndaj tjetrit është më i fortë se një premtim ndaj vetes.
• Ul pak kërkesat. Dorëzo versionin e dytë të mirë, jo të pestin të përsosur.
• Fol me vete si me një mik. Nëse një mik do të dështonte, nuk do t'i thoshe „je i pavlerë“. Rrallë ka ndihmuar dikë të sulmojë veten për të ndryshuar.

Mos prit që gjithçka të ndryshojë brenda një jave. Modelet që janë ndërtuar me vite shpërbëhen ngadalë, me hapa që në fillim duken të parëndësishëm. Ia vlen të festosh çdo herë që e vëren sabotimin para se të të kapë: kjo vëmendje është tashmë ndryshimi.

Kur një libër mund të ndihmojë

Ndonjëherë mjafton të lexosh të tjerët që e kanë përshkruar saktë atë që ndjen. Një libër psikologjie, i lexuar në kapituj të shkurtër, të bën të shohësh veten nga jashtë. Në Sofia gjen përmbledhje librash të tillë, që i lexon në pak minuta dhe pastaj kthehesh te libri i plotë nëse ndjen se të flet.

Kur nuk mjafton vetëm vetja

Ky shkrim nuk zëvendëson këshillën e një specialisti. Nëse vëren se modeli të ndikon rëndë në punë, marrëdhënie, gjumë apo gjendje shpirtërore, ose nëse shoqërohet me ankth të fortë apo humbje shprese, një psikolog është ndihma e duhur. Të kërkosh ndihmë nuk është shenjë dobësie; është një vendim i mirë ndaj vetes.

Një mendim për fund

Fjolla nuk ka nevojë të bëhet më e disiplinuar. Ka nevojë të vërejë se pastrimi i rafteve nuk është pastrim, por frikë me emër tjetër. Kur ta shohë këtë, mund të hapë dokumentin dhe të shkruajë një paragraf. Jo sepse nuk ka frikë më, por sepse e di se frika është aty dhe se mund të ecë bashkë me të.