Nuk je i dobët në mësime, mund të jesh i fortë në një mënyrë tjetër të të menduarit

Në çdo klasë ka një nxënës si Endrit. Në orën e matematikës shikon nga dritarja dhe nuk përgjigjet. Por pas shkolle ai ndreq biçikletën e një shoku në pesë minuta, pa asnjë udhëzues, vetëm duke parë se si funksionon mekanizmi. Askush nuk do ta quante të dobët. Megjithatë, notat thonë një gjë tjetër.

Pikërisht kjo kundërthënie e shtyu psikologun Howard Gardner të pyeste: nëse inteligjenca është vetëm ajo që masin testet e shkollës, ku futet Endriti? Përgjigjja e tij është e njohur si teoria e inteligjencave të shumëfishta. Ja çfarë thotë ajo dhe çfarë mund të bësh me të.

Ideja kryesore, në pak fjalë

Gardner e parashtroi mendimin e tij në librin Frames of Mind. Sipas tij, mendja nuk është një aftësi e vetme që shkon nga e dobët te e fortë. Është një grup mënyrash për të kuptuar dhe zgjidhur gjërat, dhe secili njeri i ka në përmasa të ndryshme. Një person mund të zgjidhë një problem me numra, një tjetër me fjalë, një i tretë duke lëvizur dhe duke provuar me duar.

Duhet thënë me ndershmëri: kjo teori është diskutuar shumë midis psikologëve. Disa pyesin nëse çdo mënyrë është me të vërtetë një inteligjencë më vete, apo një talent ose një stil. Prandaj mos e merr si një provë që të përcakton. Merre si një hartë që të tregon ku mund të shikosh.

Tetë mënyra për të menduar, në katër çifte

Fjala dhe logjika

Gjuhësore. Është e njeriut që e ndjen gjuhën: i pëlqen të tregojë, të shkruajë, të gjejë fjalën e saktë. Forcoje duke mbajtur një fletore ku çdo ditë shkruan tri fjali për diçka që ke parë. Lexo me zë të lartë një faqe, pastaj ritregoje me fjalët e tua.

Logjike dhe matematikore. I përket atij që pyet „pse?“ dhe kërkon rregullin pas gjërave. Forcoje me enigma, me lojëra strategjike dhe me një zakon të thjeshtë: kur dëgjon një pohim, pyet veten „çfarë do ta provonte që është i vërtetë?“.

Hapësira dhe trupi

Hapësinore. Mendon në figura, harta, ngjyra. Një person i tillë gjen rrugën në qytet pa telefon. Forcoje duke vizatuar planin e shtëpisë përmendsh, ose duke i shndërruar idetë në skica të thjeshta me shigjeta.

Trupore-lëvizore. Kupton duke bërë: duke prekur, duke ndërtuar, duke kërcyer. Forcoje duke e shoqëruar mësimin me lëvizje, për shembull duke ecur ndërsa përsërit një lëndë, ose duke bërë me duar një model të asaj që po mëson.

Tingulli dhe natyra

Muzikore. Ndjen ritmin dhe melodinë, dhe shpesh mban mend më mirë një gjë kur ka melodi. Forcoje duke mësuar një instrument, duke kënduar, ose duke i kthyer një listë të vështirë në një këngë të vogël.

Natyrore. Vëren bimët, shpendët, ndryshimet e motit, dhe i klasifikon pa e kërkuar. Forcoje duke u kthyer rregullisht në të njëjtin vend jashtë qytetit dhe duke shënuar çfarë ka ndryshuar.

Njerëzit dhe vetja

Ndërpersonale. E kupton shpejt çfarë ndjen tjetri dhe di ta lidhë një grup. Forcoje duke dëgjuar pa ndërprerë dhe duke ritreguar çfarë ke kuptuar prej tjetrit para se të përgjigjesh.

Brendapersonale. Njeh veten: pse reagon ashtu siç reagon, çfarë dëshiron vërtet. Forcoje me një ditar të shkurtër mbrëmjesh: çfarë më gëzoi sot, çfarë më shqetësoi, çfarë do ta bëj ndryshe?

Gardner ka folur edhe për një inteligjencë të mundshme „ekzistenciale“, që lidhet me pyetjet e mëdha të jetës, por ajo mbetet më e diskutueshme dhe shpesh nuk numërohet me të tjerat.

Si ta përdorësh këtë pa u mbyllur në një etiketë

Gabimi më i zakonshëm është të thuash „unë jam i tipit trupor“ dhe të ndalosh së provuari gjëra të tjera. Nuk është kjo ideja. Ideja është që të përdorësh pikat e tua të forta si urë për të mësuar edhe aty ku e ke më të vështirë.

• Nëse nuk e kupton një formulë matematike, vizatoje. Fillo me figurën, pastaj kalo te numrat.
• Nëse historia të duket e mërzitshme, trajtoje si një tregim me njerëz që zemërohen, frikësohen dhe bëjnë plane.
• Nëse nuk të mbahet mend një lëndë, shpjegoja me zë të lartë dikujt që nuk e njeh temën.

Një javë eksperimenti

Në vend që të zgjedhësh një lloj e të rrish me të, provo një eksperiment të vogël. Gjatë një jave, çdo ditë ushtro nga një mënyrë tjetër, jo më shumë se dhjetë minuta. E hënë një faqe me zë të lartë. E martë një enigmë. E mërkurë një skicë e rrugës së shtëpisë. E enjte një shëtitje me një lëndë në mendje. E premte një këngë e shkurtër. E shtunë një vëzhgim jashtë. E diel një bisedë e vërtetë me dikë dhe një faqe ditari.

Në fund të javës pyet veten: cila më dha gëzim? Cila ishte më e vështirë? Të dyja përgjigjet të tregojnë diçka të dobishme.

Për prindërit dhe mësuesit

Po të kesh një fëmijë që nuk rri në vend, mos nxito ta quash „të pavëmendshëm“. Provo t’i japësh detyrën në një formë tjetër: me lëvizje, me vizatim, me një lojë me role. Mund të habitesh sa shpejt hapet një derë që dukej e mbyllur.

Leximi ndihmon këtu më shumë se sa duket, sepse libri i duhur i flet secilës mënyrë të të menduarit në mënyrën e vet. Në Sofia mund të lexosh përmbledhje librash për të mësuar dhe për psikologjinë, edhe me lexim me zë nëse dëgjimi të vjen më natyrshëm se leximi.

Çfarë mbahet mend

Nuk ekziston një mendje e vetme „e mirë“. Ka mendje që shkëlqejnë ndryshe, dhe çdo njeri mund të zgjerojë atë që di të bëjë. Kjo vlen për Endritin, për ty dhe për fëmijën tënd.