Mëso me sy, me vesh dhe me duar: pse një gjë e mësuar në tri mënyra mbetet

Gjyshja e Elës e bënte byrekun pa asnjë recetë të shkruar. Kur Ela e kërkoi një herë të vetme, gjyshja nuk iu përgjigj me fjalë. I tha: „Eja këtu, shiko dhe prek.“ Ela pa si hapen petët, dëgjoi zhurmën e lehtë të brumit kur është gati dhe e preku për të ndier se sa i butë duhet të jetë. Sot, shumë vite më vonë, e gatuan byrekun me sy mbyllur.

Ky është shembulli më i mirë që njoh për mënyrën se si mëson njeriu. Nuk mësojmë me një shqisë të vetme. Mësojmë kur një gjë hyn tek ne nga disa anë njëherësh, dhe pastaj e kemi të vështirë ta harrojmë.

Çfarë i jep secila anë

Kur dikush të thotë „mësimi me shumë shqisa“, nënkupton thjesht këtë: ta marrësh informacionin përmes më shumë se një kanali. Secili kanal sjell diçka tjetër.

• Leximi të jep rendin. Mund të ndalesh, të kthehesh, të nënvizosh. Është ideal për arsyetime të gjata dhe për gjëra që duhet t'i krahasosh.
• Të parit të jep pamjen e përgjithshme. Një skemë, një vizatim apo një tabelë të tregon me një shikim se si lidhen pjesët me njëra-tjetrën.
• Të dëgjuarit të jep ritmin dhe theksin. Një zë që shpjegon e bën një ide të ndihet njerëzore, dhe shpesh të mban vëmendjen më gjatë se faqja.
• Të bërit të jep provën. Kur e provon vetë, kupton ku nuk e kuptove.

Asnjëra nuk është më e mira. Secila mbulon një zbrazëti që tjetra e lë. Prandaj mënyra më e mirë nuk është të zgjedhësh njërën, por t'i kalosh të gjitha me radhë.

Mos u mbyll në një „lloj nxënësi“

Ndoshta ke dëgjuar se je „vizual“ ose „dëgjues“, dhe që duhet të mësosh vetëm në atë mënyrë. Ky mendim është i përhapur, por më duket i rrezikshëm. Të ndihesh më rehat me njërën gjë nuk do të thotë se të tjerat nuk të bëjnë mirë. Nëse mëson gjithmonë vetëm në mënyrën që të pëlqen, shmang pikërisht kanalet që mund të të mësojnë më shumë. Trajto preferencën tënde si pikënisje, jo si kufi.

Një plan i thjeshtë për një kapitull libri

Le të marrim një rast konkret. Ke zgjedhur një libër për menaxhimin e kohës dhe dëshiron ta mbash mend, jo vetëm ta kalosh. Ja si e ndërton një plan me katër kanale.

1. Lexo kapitullin një herë, pa nënvizuar asgjë. Synimi është të kuptosh drejtimin e tij. Nëse nënvizon që në fillim, shpesh nënvizon gjithçka.
2. Vizato idetë kryesore në një faqe. Tri kuti, disa shigjeta, dy fjalë për secilën. Nuk ka rëndësi nëse vizatimi është i shëmtuar. Ndërsa e vizaton, e detyron veten të vendosësh se çfarë lidhet me çfarë.
3. Dëgjoje ose thuaje me zë të lartë. Mund ta dëgjosh përmbledhjen gjatë një shëtitjeje, ose t'ia tregosh një shoku në telefon. Kur e thua me fjalët e tua, e kupton se çfarë ke mësuar dhe çfarë jo.
4. Bëje një gjë të vetme nga ai kapitull. Një listë prioritetesh nesër në mëngjes, një takim që e shkurton. Veprimi e mbyll rrethin.

Dikush mund të thotë: „Kjo kërkon shumë kohë.“ Në të vërtetë, jo më shumë se të lexosh të njëjtin kapitull tri herë njëra pas tjetrës dhe të harrosh gjysmën. Katër kalime të ndryshme, secili i shkurtër, e ngulisin më mirë se tri kalime të njëjta.

Kur një kanal të pengon

Kjo nuk do të thotë të përdorësh gjithçka kudo. Dikush që dëgjon një ligjëratë dhe njëkohësisht lexon një tekst tjetër nuk po mëson dyfish, por përgjysmë. Kanalet duhet të plotësojnë njëri-tjetrin, jo të garojnë për të njëjtën vëmendje.

• Nëse po shikon një skemë, mos e lexo njëkohësisht një tekst tjetër. Lëre skemën të të flasë.
• Nëse po dëgjon, mos e mbush ekranin me njoftime.
• Nëse po bën një ushtrim, ndalo së dëgjuari diçka tjetër në sfond.

Rregulli i thjeshtë: një gjë në fokus, tjetra në mbështetje. Dëgjo përmbledhjen, pastaj lexo tekstin. Lexo tekstin, pastaj vizatoje. Rendi ka më shumë rëndësi se numri.

Përsërite në ditë të ndryshme

Ka edhe një sekret që nuk ka të bëjë me shqisat, por e forcon çdo gjë të mësuar: kthehu te materiali pas një ose dy ditësh, jo menjëherë. Në ditën e dytë mund të marrësh vizatimin e faqes dhe të provosh ta rindërtosh pa e parë te libri. Aty ku harron, ke gjetur vendin që duhet ta mësosh përsëri. Është më e vështirë se rileximi, por pikërisht ky mund është ai që e ngul. Një provë e shkurtër prej pesë minutash në mëngjes vlen më shumë se një orë ripërsëritjeje e lodhur në mbrëmje.

Ku e gjen këtë në jetën e përditshme

Nuk të duhet laborator. Një student që po përgatitet për provim mund të lexojë një kapitull, ta përmbledhë në një faqe me ngjyra, ta dëgjojë në rrugë për në fakultet dhe pastaj t'ia shpjegojë një miku. Një prind që mëson një gjuhë të re mund të dëgjojë një fjali, ta shkruajë, ta thotë me zë dhe ta përdorë të nesërmen në një bisedë të vërtetë.

Edhe lexuesit e librave e bëjnë këtë natyrshëm. Në Sofia mund të lexosh një libër si përmbledhje kapitull pas kapitulli dhe, kur ka lexim me zë, ta dëgjosh gjatë rrugës. Është një mënyrë e lehtë për ta marrë të njëjtin libër nga dy anë; pjesa tjetër është vizatimi dhe veprimi.

Fjala e fundit

Nëse nga ky shkrim mban mend vetëm një gjë, le të jetë kjo: kur nuk e mban mend diçka, mos e lexo përsëri njësoj. Ndryshoje mënyrën. Shikoje si skemë, thuaje me zë, provoje me duar. Ashtu si Ela me byrekun, një ditë nuk do të të duhet më asnjë udhëzim.