Mendja i lidh gjërat vetë: si ta përdorësh për zakonet dhe për të mësuar

Një këngë e vjetër del në radio dhe befas je përsëri në një verë tjetër, me njerëz që nuk i sheh më. Nuk e vendose ti. Mendja e kishte lidhur atë melodi me atë kohë dhe e mbante gati, si një sirtar që hapet vetë.

Në psikologji kjo quhet të mësuarit me lidhje. Është mënyra më e vjetër dhe më e heshtur e mendjes, dhe ndikon në atë që bën çdo ditë: pse zgjohesh me dëshirë për kafe, pse të rreh zemra para një takimi, pse dora shkon te telefoni pa e vënë re. Kur e kupton si funksionon, mund ta përdorësh në favor tënd, për të ndryshuar një zakon dhe për të mësuar më mirë.

Dy lloje lidhjesh

Në thelb janë dy gjëra, dhe të dyja i njeh nga jeta.

Kur një shenjë paralajmëron diçka

Truri mëson se një gjë vjen para një tjetre. Ke ndenjur te dentisti dhe zhurma e makinës ta ka shtrënguar stomakun. Pas disa herësh, mjafton të dëgjosh një zhurmë të ngjashme diku tjetër dhe trupi reagon para se të mendosh. Është rasti i njohur i qenve të Pavlovit, por në version njerëzor: nuk të duhet zile, mjafton një aromë spitali.

Kur një veprim sjell një pasojë

Këtu mëson nga ajo që ndodh pas asaj që bën. Elira hap një aplikacion kur mërzitet dhe herë gjen diçka të këndshme, herë jo. Pikërisht ky „herë po, herë jo“ e mban dorën gati: një shpërblim që vjen në mënyrë të paparashikueshme e fut zakonin më thellë se një shpërblim i sigurt. Njësoj funksionojnë makinat e lojërave të fatit.

Pse vullneti vetëm nuk mjafton

Kur thua „nga nesër nuk e hap telefonin pas darke“, të del përpara një zinxhir i gatshëm: ulesh në divan, zgjat dorën dhe telefoni është aty. Vullneti duhet të fitojë në çast, kur je i lodhur dhe gjithçka të tërheq. Një zakon i vjetër nuk është thjesht një vendim i keq. Është një rrugë e shtruar prej kohësh, dhe është më e lehtë të hapësh një rrugë tjetër sesa t'i qëndrosh çdo herë me forcë asaj të vjetrës.

Si ta ndryshosh një zakon përmes lidhjeve

1. Gjej shenjën. Çfarë ndodh menjëherë para zakonit? Një vend, një orë, një ndjenjë, një njeri. Shënoje për tri ditë dhe do të habitesh sa e qartë del.
2. Mbaje shenjën, ndrysho veprimin. Shenja e vjetër është e fortë, prandaj mos u përpiq ta fshish. Jepi një përgjigje tjetër. Nëse pas darke dora shkon te telefoni, vër atje një libër.
3. Shpërblimi le të vijë menjëherë. Truri lidh me atë që vjen shpejt. Një çaj i mirë pas leximit të mbetet më mirë në mendje sesa kënaqësia që pret pas një muaji.
4. Largoje zakonin e vjetër. Telefoni në një dhomë tjetër e këput zinxhirin përpara se të nisë.

Një shembull i vogël: Besniku ha diçka të ëmbël çdo ditë në orën tre, kur i vjen mërzia në zyrë. Në vend që të luftojë dëshirën, ai e lë shenjën, pra orën tre dhe mërzinë, por ndryshon veprimin: një gotë ujë, pesë minuta te dritarja, pastaj një frut. Pas dy javësh ora tre e tërheq më pak. Nuk është garanci, por është një rrugë që funksionon më shpesh se premtimet e mëdha.

Mëso më mirë duke lidhur gjërat

I njëjti mekanizëm punon edhe kur studion. Truri e mban mirë atë që është e lidhur me diçka tjetër.

• Lidhe të renë me të vjetrën. Një fjalë angleze si „bridge“ mbahet mend më shpejt nëse e imagjinon mbi Urën e Tabakëve, në vend që ta përsërisësh si një tingull pa kuptim.
• Përdor imazhe dhe histori. Nëse duhet të mbash mend pesë gjëra, vendosi në pesë vende të shtëpisë sate dhe shëtit mendërisht nga dhoma në dhomë.
• Ndërro herë pas here vendin. Kur studion gjithmonë në të njëjtin vend, mund të ndodhë që ta mbash mend më mirë atje se gjetkë. Ndryshimi i vogël e bën njohurinë më të lëvizshme.
• Kthehu pas disa ditësh. Çdo rikthim e forcon lidhjen, ndërsa një natë para provimit e bën vetëm të duket e fortë.

Një ritual i vogël që punon për ty

Lidhjet mund t'i ndërtosh edhe qëllimisht, për gjëra që të duhen. Merr një shenjë të vogël dhe përsëriteje çdo herë para punës së mendjes: të njëjtën këngë pa fjalë, të njëjtin çaj, të njëjtën tavolinë të pastër. Në fillim nuk ndodh asgjë. Pas disa javësh, vetë shenja fillon ta ftojë përqendrimin, ngaqë mendja ka mësuar se pas saj vjen puna e thellë.

Sekreti është ta ruash shenjën vetëm për një punë. Nëse e përdor të njëjtën këngë edhe kur gatuan, edhe kur ankohesh me shoqet, ajo humbet fuqinë e saj. Lidhja mbahet kur shenja ka një punë të vetme.

Kur lidhja punon kundër teje

Disa lidhje nuk i zgjedhim. Dikush ka pasur një mësues të ashpër dhe sot i ngushtohet gjoksi sa herë hap një libër matematike. Dikush tjetër studion në shtrat dhe pastaj nuk e zë gjumi. Janë lidhje të ndërtuara pa dashje, por mund të ndërtohen të reja: studio vetëm në tavolinë dhe fli vetëm në shtrat. Nëse një vend ose një lëndë të sjell tension, fillo me diçka shumë të vogël dhe të këndshme aty, dhe shtoji kohë pak e nga pak.

Nëse të pëlqen të kuptosh më thellë se si mendja formon zakonet, në Sofia gjen përmbledhje librash të psikologjisë dhe të zhvillimit personal që i lexon në pak minuta. Por ndryshimi vjen kur provon një gjë të vogël sot, jo kur lexon edhe një libër më shumë.

Mendja i lidh gjërat sido që të jetë. Pyetja është vetëm kush ia zgjedh lidhjet: rastësia, apo ti.