Kur emocionet të marrin përpara: gjashtë libra për t'i kuptuar dhe për t'i qetësuar

Arbeni i shkruan kolegut një email të prerë dhe e dërgon brenda dy minutash. Një orë më vonë, kur zemra i është qetësuar, e kupton se gjysmën e fjalëve nuk i mendonte vërtet. Kjo i ndodh pothuajse të gjithëve: emocioni vjen i pari, mendja mbërrin pas tij dhe gjen vetëm dëmin e bërë.

Një libër nuk ta heq zemërimin, as frikën, as hidhërimin. Por mund të të mësojë t'i dallosh më herët, t'u japësh emër dhe të vendosësh vetë çfarë do të bësh me to. Këtu ke gjashtë libra që e bëjnë këtë punë, secili nga një anë tjetër.

Së pari, mëso t'i thuash emrin asaj që ndjen

Shumë njerëz, kur i pyet si ndihen, përgjigjen me „keq“ ose „mirë“. Një fjalë e vetme nuk të lë shumë hapësirë për të vepruar. Nëse e di që ndjen zhgënjim, mund të bësh një gjë; nëse ndjen turp, do të bësh një tjetër.

Emotional Intelligence nga Daniel Goleman është libri që e futi këtë temë në bisedat e përditshme. Autori e ndërton idenë mbi një pyetje të thjeshtë: pse disa njerëz që janë shumë të zgjuar mbeten pas në marrëdhënie dhe në punë, ndërsa të tjerë që e njohin veten ecin më larg? Është një libër i mirë për ta nisur, sepse të jep gjuhën bazë: vetëdije, vetëkontroll, empati.

How Emotions Are Made nga Lisa Feldman Barrett e shtyn mendimin më tutje. Neuroshkencëtarja pohon se emocionet nuk janë reagime të gatshme që na presin brenda, por diçka që truri e ndërton nga përvoja jonë. Nga kjo del një mësim praktik: sa më shumë fjalë të sakta ke për atë që ndjen, aq më mirë e lexon veten. Libri është më i dendur se i pari, prandaj lexoje pa nxitim.

Kur mendimet vërtiten dhe s'të lënë të qetë

Një natë pa gjumë shpesh nuk nis nga ndonjë ngjarje e madhe, por nga një mendim i vogël që e përsërit njëqind herë. Dy libra e trajtojnë pikërisht këtë.

Feeling Good nga David Burns bazohet në terapinë kognitive. Ideja e tij është se gjendja jote ndjek mendimet që ke, jo gjithmonë faktet. Libri të kërkon të shkruash mendimin e rëndë në letër dhe të kërkosh ku e ka zmadhuar mendja. Të duhet pak durim, por ushtrimet janë konkrete dhe nuk kërkojnë asgjë tjetër veçse një laps.

The Happiness Trap nga Russ Harris ka një qasje të ndryshme: nuk të thotë t'i përballosh mendimet, por të mos u japësh drejtimin e jetës. Harris shpjegon se luftimi i një ndjenje shpesh e forcon atë, dhe se mund ta lësh një mendim të kalojë ndërsa ti bën gjënë që ka rëndësi. Është shkruar thjesht dhe me shembuj të përditshëm, andaj e lexon shpejt.

Zemërimi dhe ashpërsia ndaj vetes

Dy emocione që na vjedhin më shumë energji sesa mendojmë janë zemërimi me të tjerët dhe zemërimi me veten.

The Dance of Anger nga Harriet Lerner e shikon zemërimin si një sinjal, jo si një të metë. Kur zemërohesh vazhdimisht me të njëjtin person, thotë ajo, diçka në mënyrën si lidhesh me të kërkon vëmendje. Libri është shkruar sidomos për marrëdhëniet e afërta, me familjen dhe me partnerin, dhe të ndihmon të pushosh së qeni vetëm ai që shpërthen ose vetëm ai që hesht.

Self-Compassion nga Kristin Neff trajton anën tjetër: zërin e brendshëm që të gjykon pas çdo gabimi. Neff propozon një provë të thjeshtë: çfarë do t'i thoshe një shoku në të njëjtën situatë? Pastaj ta thuash të njëjtën gjë edhe vetes. Duket e vogël, por shumë lexues thonë se pikërisht kjo ndryshon mënyrën si ngrihen pas një dështimi.

Cili libër për cilin lexues

• Të duket se ndjen shumë, por nuk di ta shpjegosh? Nis me Goleman, pastaj Barrett.
• Të vërtitet mendja natën? Burns ose Harris, sipas asaj që preferon: ushtrime me shkrim ose një qëndrim më i lirë ndaj mendimeve.
• Zemërohesh shpejt me të afërmit? Lerner.
• Je shumë i ashpër me veten? Neff.

Një pauzë e vogël që ia vlen më shumë se çdo kapitull

Pothuajse të gjithë këta libra ta thonë, me fjalë të ndryshme, të njëjtën gjë: mes asaj që ndodh dhe asaj që bën ti, ka një hapësirë të vogël. Në fillim është sa një frymëmarrje. Me ushtrim bëhet më e gjerë.

Provo këtë javë një ushtrim të vogël. Sa herë që ndjen se po të ngrihet zemërimi ose shqetësimi, ndalo dhe thuaj me vete, madje pëshpëritur: „Po ndjej zemërim“ ose „Po ndjej frikë“. Mos u përpiq ta ndryshosh. Vetëm emërtoje. Shumë njerëz çuditen se sa shpejt i bie intensitetit kur ndjenja ka një emër.

Si ta lexosh që të mbetet diçka

Librat për emocionet nuk lexohen si romanet. Nëse i kalon me një frymë, e mbaron me ndjesinë „sa mirë“ dhe të nesërmen je përsëri po ai. Provo këtë mënyrë:

1. Merr një ide për javën, jo dhjetë. Për shembull: „do ta emërtoj ndjenjën para se të përgjigjem“.
2. Mbaj një fletore të vogël dhe shkruaj një rast në ditë kur emocioni të çoi përpara. Çfarë ndjeve? Çfarë bëre? Çfarë mund të kishe bërë ndryshe?
3. Rikthehu te kapitulli që të foli. Një libër i lexuar dy herë me pushim ndërmjet të ndryshon më shumë se dy libra të lexuar një herë.

Nëse nuk ke kohë për të lexuar të gjithë librin menjëherë, mund të fillosh me një përmbledhje. Në Sofia, për shembull, gjen idetë kryesore të librave kapitull pas kapitulli, në shqip, dhe pastaj vendos nëse do ta lexosh librin e plotë.

Kur libri nuk mjafton

Libri është një shok i mirë për çdo ditë, por nuk zëvendëson një specialist. Nëse ndjen trishtim që nuk largohet, ankth që të pengon të bësh punën e zakonshme, ose zemërim që po të dëmton marrëdhëniet, fol me një psikolog ose me mjekun tënd. Të kërkosh ndihmë është një hap i guximshëm, jo një shenjë dobësie.

Për gjithçka tjetër, emocionet e përditshme që të çojnë në fjalë të nxituara apo net të shqetësuara, një libër i zgjedhur mirë dhe pak durim janë një fillim i mirë. Zgjidh një nga këta gjashtë dhe lexoje këtë javë.