Klub leximi nga e para: kush ftohet, çfarë lexohet dhe si zhvillohet takimi

Valbona i shkruan një mesazh të shkurtër tri shoqeve: „Të enjten pas tre javësh, te kafeja afër bibliotekës. Kam një libër në mendje. Ejani, edhe po s'e keni mbaruar.“ Dy prej tyre e lexojnë mesazhin që në mbrëmje. Kështu nis shumica e klubeve të leximit që zgjasin vite: jo me një plan të madh, por me një ftesë të vogël dhe një datë të caktuar.

Në këtë shkrim do të gjesh se si ta nisësh një klub nga fillimi, çfarë libri t'i japësh grupit në fillim dhe si ta mbash bisedën të gjallë pa e kthyer takimin në provim.

Fillo me katër a pesë vetë

Një klub i vogël është më i lehtë për t'u mbledhur dhe më i lehtë për t'u mbajtur. Kur janë katër a pesë vetë, çdo zë dëgjohet dhe mungesa e njërit nuk e prish mbrëmjen. Kur janë njëzet, flasin gjithmonë të njëjtët tre.

Ftoji njerëz që ia kanë qejf leximit, por mos kërko që të kenë të njëjtën shije. Një grup ku të gjithë mendojnë njësoj mbaron shpejt së foluri. Një koleg që lexon vetëm kriminalë, një shoqe që do poezi dhe një fqinj që pëlqen biografitë do t'i japin takimit më shumë se pesë njerëz të një shije.

Vendos disa rregulla që nga dita e parë

Grupet nuk shpërbëhen sepse libri ishte i keq. Shpërbëhen sepse askush nuk e dinte kur takohej, ku, dhe kush e zgjidhte librin. Për këtë ia vlen të merreshin vesh tri gjëra menjëherë:

• Ritmi. Një takim në muaj është i realizueshëm për shumicën. Çdo javë është shumë, çdo dy muaj harrohet.
• Vendi. Një kafe e qetë, një dhomë ndenjeje ose një takim në internet. Rëndësi ka që të jetë gjithmonë i njëjti, që njerëzit të mos pyesin çdo herë.
• Kush zgjedh. Më mirë të ndërrohet radha: sot zgjedh njëri, muajin tjetër tjetri. Kështu askush nuk ndihet i detyruar të pëlqejë gjithmonë zgjedhjen e një personi.

Shto dhe një rregull të vogël, por të rëndësishëm: kush nuk e ka mbaruar librin vjen sërish. Nëse mungesa ndëshkohet me shikime të ftohta, njerëzit do të ndalojnë së ardhuri pikërisht kur u ka mbaruar koha për të lexuar.

Libri i parë duhet të jetë i shkurtër

Në takimin e parë njerëzit ende po njihen. Mos i ngarko me një roman të trashë. Zgjidh një libër që lexohet për një a dy fundjavë dhe që ka diçka për të cilën njerëzit mund të mos pajtohen. Një libër i tillë e lehtëson fillimin: mjafton që dikush të thotë „mua nuk m'u duk e drejtë“ dhe biseda niset vetë.

Gjatësia e librit është pjesa që organizatorët e nënvlerësojnë më shumë. Një libër i gjatë humb gjysmën e dhomës para se të vijë takimi. Mos e mat grupin sipas njerëzve më të zellshëm, por sipas atyre që kanë më pak kohë.

Çfarë e bën një libër të mirë për bisedë

Një libër mund të jetë i shkëlqyer dhe megjithatë të mos nxitë bisedë. Nëse të gjithë e pëlqejnë dhe e thonë me një fjali, takimi mbaron për dhjetë minuta. Libri që funksionon më mirë për grup ka zakonisht tri veçori:

1. Ka një vendim që nuk gjykohet lehtë. Një personazh bën diçka dhe grupi ndahet: ishte e drejtë apo jo?
2. Ka një personazh që ndan lexuesit. Njërit i bëhet i dashur, tjetrit i duket i padurueshëm. Pikërisht aty fillon biseda e mirë.
3. Të lë me një pyetje, jo me një përgjigje. Fundi i hapur ose tema pa zgjidhje i mban njerëzit duke folur edhe pas takimit.

Kjo vlen edhe për librat që nuk janë tregime. Një libër mendimi ose psikologjie mund të jetë po aq i mirë, nëse thotë diçka që lexuesi mund ta provojë në jetën e vet dhe të kthehet e ta kundërshtojë.

Gjashtë libra që ndajnë mendimet

Këta janë libra të njohur dhe që, për arsyet e shënuara, bëjnë një grup të flasë. Nuk janë porosi, vetëm pika nisjeje.

• Animal Farm të George Orwell-it. Një përrallë e shkurtër për pushtetin. Grupi zakonisht ndahet për sa e vërtetë mbetet sot dhe për kë shohin në të nga ditët tona.
• The Stranger të Albert Camus-it. Një libër i hollë për një njeri që nuk reagon ashtu siç pritet. Gjysma e dhomës e gjen të ftohtë, gjysma e kupton. Kjo mjafton për një mbrëmje të tërë.
• Never Let Me Go të Kazuo Ishiguro-s. Një roman i qetë që të ngre pyetje etike pa i thënë kurrë me zë të lartë. Ia vlen për një grup që do të shkojë më thellë.
• Kronikë në gur të Ismail Kadaresë. Një qytet i vjetër, një fëmijë që vëzhgon luftën dhe një gjuhë që të mban pranë tokës. Për lexuesin shqiptar bisedat kalojnë natyrshëm te kujtimet e familjes.
• Man's Search for Meaning të Viktor Frankl-it. Një libër i shkurtër mbi atë që e mban njeriun në këmbë kur i merret gjithçka. Është një nga ata libra jo-letrarë që të detyron të flasësh për veten, jo vetëm për autorin.
• Thinking, Fast and Slow të Daniel Kahneman-it. Më i gjatë dhe më i rëndë, por për një grup që do të ushtrojë mendjen ofron shembuj për të cilët çdokush ka mendim: pse gabojmë në gjykime që na duken të qarta.

Vëre që janë përzier tregime dhe libra mendimi. Një klub që lexon vetëm romane humb një pjesë të bisedës që i bën njerëzit të duan të kthehen.

Si zhvillohet vetë takimi

Takimi nuk ka nevojë për një skenar, por ka nevojë për dikë që e nis dhe dikë që e mbyll. Mund të ndërrohet kjo detyrë çdo muaj.

• Nise me një pyetje të thjeshtë: „Ku u ndale? Çfarë të mbeti më shumë në mendje?“ Kjo i lejon edhe atij që nuk e mbaroi të flasë me ndershmëri.
• Përgatit dy a tri pyetje, jo dhjetë. Pyetjet më të mira fillojnë me „pse“ dhe „çfarë do të kishe bërë ti“. Ato që kërkojnë përgjigje po ose jo mbyllen shpejt.
• Mos lejo që një zë të mbushë dhomën. Nëse njëri flet gjithmonë, pyet në mënyrë të qetë dikë që ka heshtur: „Po ti si e pe?“
• Kujdes me kohën. Një orë e gjysmë mjafton. Mbylle para se njerëzit të lodhen, jo pasi të jenë lodhur.

Mbi të gjitha, lejoje mospajtimin. Një takim ku askush nuk kundërshton askënd është i bukur, por harrohet. Ai ku dy vetë nuk bien dakord dhe e respektojnë njëri-tjetrin rri në mendje për javë.

Kur dikush nuk e ka mbaruar librin

Do të ndodhë, më shpesh nga sa mendon. Mos e trajto si mungesë respekti. Në vend të kësaj, kërkoji atij që nuk e mbaroi të tregojë ku e ndali dhe pse. Shpesh kjo është një pjesë e vlefshme e bisedës.

Ka dhe një zgjidhje praktike: ata që kanë pak kohë mund të lexojnë një përmbledhje para takimit për të marrë idetë kryesore të një libri jo-letrar. Aplikacione si Sofia i kanë përmbledhjet kapitull pas kapitulli dhe disa edhe me lexim me zë, që dëgjohen në rrugë për në takim. Nuk e zëvendëson librin, por i lejon njeriut të mos qëndrojë pa fjalë.

Si e mban klubin gjallë për vite

Klubet nuk vdesin nga mungesa e librave të mirë, por nga rutina e lodhur. Disa gjëra e shtyjnë jetën e tyre më tej:

• Ndërro zhanrin herë pas here. Pas një romani të rëndë, merr diçka të lehtë ose një libër me ese të shkurtra.
• Mbaj një listë të përbashkët me libra që dikush ka propozuar. Kur vjen koha e zgjedhjes, nuk mbetesh duarbosh.
• Prit anëtarë të rinj me kujdes, por mos e mbyll derën. Një zë i ri e rifreskon dhomën.
• Pranoje që disa muaj do të jenë të dobët. Një takim i zbehtë nuk e prish klubin; nëse e lë të të frikësojë, po.

Në fund, një klub leximi është një zakon i vogël me njerëz që të pëlqejnë. Nuk ka nevojë për tema të mëdha. Ka nevojë që dikush të dërgojë mesazhin e parë, ashtu si Valbona, dhe që pas një muaji të ketë ende kush të vijë.