Gjyqi që nuk mbaron kurrë: si ta falësh veten për një gabim të vjetër

Ka një gjyq që zhvillohet në kokën e shumë njerëzve mesnatën. Ti je i pandehuri, prokurori dhe gjykatësi, dhe dëshmitari i vetëm është kujtimi i asaj që bëre, i rrëfyer çdo herë me detaje më të ashpra. Verdikti del gjithmonë i njëjtë. Dhe gjyqi hapet përsëri nesër.

Po të ishte i drejtë, ky gjyq do të kishte një fund. Por një gjyq pa fund nuk është drejtësi; është ndëshkim që ka harruar pse e nisi.

Faji dhe turpi nuk janë e njëjta gjë

Këtu është ndarja që e ndryshon gjithçka. Faji thotë: „bëra diçka të keqe“. Turpi thotë: „jam i keq“. Faji tregon drejt një veprimi, dhe veprimi mund të ndreqet: kërkon falje, kthen atë që ke marrë, bën ndryshe herën tjetër. Turpi nuk tregon drejt asnjë veprimi, prandaj nuk ke çfarë të bësh me të, vetëm ta mbash mbi shpinë.

Kur gabimi bëhet identitet, falja të duket e pamundur. Si ta falësh dikë që e quan të keq? Zakonisht njeriu nuk po lufton me atë që bëri, por me atë që mendon se është.

Çfarë nuk është falja ndaj vetes

Mund të mos duash ta falësh veten sepse e ke ngatërruar me diçka tjetër.

• Nuk është justifikim. Të thuash „nuk ishte aq keq“ ose „kështu bëjnë të gjithë“ është mënyra për ta mbrojtur veten nga e vërteta. Falja e vërtetë e shikon gabimin drejt e në sy.
• Nuk është harrim. Mund ta kujtosh gjithë jetën.
• Nuk është shmangie e përgjegjësisë. Përkundrazi, nuk mund ta falësh atë që nuk e ke pranuar.

Falja e vetes nuk e fshin gabimin. E ndan nga ti: ai mbetet diçka që bëre, jo diçka që je.

Një gjyq i drejtë në pesë hapa

Në vend që ta lësh gjyqin e natës të vazhdojë, bëje një herë mirë, me të gjitha rregullat.

1. Thuaje saktë çfarë ndodhi, pa mbiemra. Shkruaje në një fletë: „Nuk e thirra vëllanë kur ishte i sëmurë.“ Jo „isha i tmerrshëm“. Një fakt ka kufi; një mbiemër nuk ka.
2. Cakto pjesën tënde. Çfarë ishte në dorën tënde atëherë, çfarë dije dhe çfarë jo? Shpesh e gjykojmë veten me ato që dimë sot, jo me ato që dinim ditën kur ndodhi.
3. Ndreqe sa ndreqet. Një kërkim falje, një telefonatë, një kthim parash. Nëse personi nuk është më, shkruaj një letër që nuk e dërgon.
4. Nxirr mësimin. Një fjali e vetme: „Herën tjetër do të bëj kështu.“ Nëse nuk del dot një fjali, ke ende pak punë për të bërë në hapin e dytë.
5. Jep vendimin dhe mbylle dosjen. Ndëshkimi të ka shërbyer aq sa ke mësuar prej tij. Mbi atë kufi, vazhdimi s'i shërben askujt, as atij që ke lënduar.

Kur mendja e hap dosjen sërish

Edhe pas gjyqit të drejtë, mendimi do të kthehet. Kjo është normale dhe nuk do të thotë se ke dështuar. Kur ndodh, pyet veten një gjë: a po mendoj për ta ndrequr diçka, apo vetëm për ta ndëshkuar veten?

Nëse është e para, bëj hapin që mungon. Nëse është e dyta, ngrihu. Bëj diçka me duar, dil për një shëtitje, telefono një mik. Dhe thuaj me zë të ulët: „e njoh këtë mendim, e kam shqyrtuar tashmë“. Nuk është përpjekje për ta shtyrë; është mënyra për ta njohur dhe për ta lënë të kalojë.

Fol me veten si me një mik

Imagjino që një mik i ngushtë të vjen e të tregon të njëjtin gabim. Çfarë do t'i thoshe? Ndoshta nuk do t'i thoshe se nuk ka rëndësi, por as nuk do ta quash të pavlerë. Do të ishe i drejtë dhe i butë njëkohësisht. Shkruaje atë përgjigje dhe lexoja vetes. Zakonisht është më e ndershme, jo më e lehtë, se ajo që i thua vetes.

Kur gabimi është i rëndë

Disa gabime kanë lënduar dikë seriozisht dhe nuk ndreqen dot. Aty falja nuk vjen shpejt dhe askush nuk duhet të ta imponojë. Nis me përgjegjësinë, me atë që mund ta bësh sot, qoftë edhe të vogël, dhe lejoje veten të ecësh pa nxitim. Është e arsyeshme të ndihesh keq për një gjë të rëndë. Nuk është e arsyeshme ta mbash këtë ndjesi si të vetmen mënyrë për ta treguar se të vjen keq.

Nëse faji të ndjek çdo ditë, të prish gjumin, ose fillon të mendosh se nuk vlen asgjë, mos e mbaj vetëm. Një psikolog ose një mjek mund të të ndihmojë dhe kjo nuk është shenjë dobësie.

Një shembull: letra që nuk dërgohet

Merr një rast të përafërt. Arta ka pasur një mosmarrëveshje të madhe me të motrën dhe për tre vjet nuk i ka folur. Çdo herë që e kujton, e ndëshkon veten me të njëjtat fjalë: „ti e prishe gjithçka“. Kur më në fund e ul gjyqin në letër, shkruan vetëm faktet: „Ia mbylla telefonin dhe nuk e thirra më.“ Pastaj shton pjesën e saj: „Isha e lodhur dhe e zemëruar, dhe nuk dija si të flisja ndryshe.“ Në fund shkruan mësimin: „Kur zemërohem, i them të tjerëve se kam nevojë për një ditë dhe pastaj i thërras.“

Shiko çfarë ndodhi në këtë shembull. Fjala „ti e prishe gjithçka“ u zëvendësua nga tri fjali me kufij të qartë. Gjyqi tani ka dëshmi, ka pjesë të ndara dhe ka vendim. Dhe ka edhe një hap të prekshëm: Arta mund ta thërrasë të motrën sot.

Pyetje që e ndihmojnë gjykatësin brenda teje

Kur e ndjen se po ngre zërin ndaj vetes, provo t'i përgjigjesh me qetësi këtyre pyetjeve:

• Nëse ky do të ishte gabimi i një personi tjetër, sa vite burg do t'i jepja?
• Çfarë do të ndodhte nëse do ta mbaja këtë ndëshkim edhe një vit tjetër? Kush do të përfitonte?
• Cili është dënimi që e ndjej sot, dhe a e ka shlyer tashmë kohën e vet?
• Çfarë do të bëja ndryshe nëse nuk do të kisha frikë se do të gaboj përsëri?

Nuk ka përgjigje të sakta këtu. Qëllimi është që gjykatësi në kokën tënde të kthehet nga zëri i ashpër te zëri i drejtë, që pyet para se të dënojë.

Një hap për sonte

Merr një fletë dhe shkruaj vetëm hapin e parë: çfarë ndodhi, në një a dy fjali, pa mbiemra. Mos kërko më shumë. Nëse të ndihmon të lexosh mbi këtë temë, në Sofia mund të kërkosh përmbledhje librash të psikologjisë, që lexohen në pak minuta.