Fjalët i lexon, por a e ndjek mendimin? Si ta kuptosh më mirë atë që lexon

Një kapitull mund të mbarohet në dy mënyra. Në të parën, sytë kalojnë mbi çdo rresht dhe faqet kthehen njëra pas tjetrës. Në të dytën, në fund mund të thuash me fjalët e tua çfarë pretendon autori dhe pse e pretendon. Nga jashtë duken njësoj; nga brenda janë dy punë të ndryshme.

Të kuptuarit e një teksti nuk është dhuratë e lindur dhe nuk varet nga shpejtësia. Është një punë që mendja e bën vetëm kur i ke caktuar një detyrë. Kur nuk i cakton asnjë, ajo ecën mbi fjalët si mbi një rrugë të njohur dhe nuk ndalet askund. Zakonet më poshtë i japin mendjes pikërisht një detyrë.

Nis me një pyetje, jo me fjalën e parë

Para se të hapësh një libër, një artikull apo një raport, pyet veten: çfarë dua të nxjerr nga ky tekst? Një pyetje e vetme e ndryshon mënyrën si lexon. Lexuesi pa pyetje i trajton të gjitha fjalitë njësoj. Ai që ka një pyetje i ndan menjëherë: këto më duhen, ato mund të presin.

Merr Arbenin, që po lexon një kapitull për negociatat. Pa pyetje, ai e lexon si një rrëfim të këndshëm dhe e harron të nesërmen. Me pyetjen „si ta kërkoj një rritje page pa u përplasur me shefin?“ çdo këshillë i drejtohet atij vetë, dhe ai e dëgjon.

Shiko hartën para se të hysh në pyll

Shfletoje tekstin për dy minuta: titullin, nëntitujt, fjalinë e parë të disa paragrafëve dhe përfundimin. Kështu ke një skelet në kokë. Kur nis të lexosh vërtet, çdo fjali e gjen vetë vendin ku do të qëndrojë.

Në këtë hap ndihmon edhe një përmbledhje e mirë. Në Sofia, për shembull, mund ta lexosh përmbledhjen e një libri në pak minuta dhe pastaj ta marrësh librin e plotë; kur e hap, e di nga po shkon autori dhe e ndjek më lehtë.

Ndalo në fund të paragrafit

Ky është zakoni më i thjeshtë dhe më i anashkaluari. Mbaro një paragraf, ngri sytë nga faqja dhe pyet: çfarë tha ky? Nëse përgjigjja është „nuk e di“, nuk ka asgjë për t'u turpëruar. Rilexoje, dhe këtë herë kërko një fjali që e thotë idenë.

Në fillim e bën këtë pas çdo paragrafi, dhe do të të duket se po ecën ngadalë. Pas disa ditësh e bën vetëm kur teksti vështirësohet, dhe në fund bëhet refleks. Ngadalësia e fillimit kthehet në kohë të fituar, sepse nuk të duhet më të rilexosh gjysmën e kapitullit.

Kur humbet në tekst, mos vazhdo me shpresë

Ka momente kur një fjali nuk të hyn në kokë. Shumë lexues vazhdojnë me mendimin se më tej do të sqarohet. Rrallë sqarohet. Ndërkohë çdo paragraf i ri mbështetet te ai që nuk e more vesh, dhe humbja shtohet.

• Ngadalëso vetëm në vendin e vështirë, jo në të gjithë tekstin.
• Lexoje fjalinë me zë të ulët; shpesh e dëgjon kuptimin që sytë e humbën.
• Nëse të bllokon një fjalë e panjohur, hamendësoje nga rrethi i saj dhe shiko fjalorin vetëm kur pa të nuk ecën.
• Një fjali e gjatë ndahet në copa: kush bën çfarë, ndaj kujt, me çfarë pasoje.

Lidhe me atë që di tashmë

Kuptimi i ri ngjitet pas kuptimit të vjetër, jo në ajër. Kur lexon për mënyrën si formohen zakonet, kujto një zakon tëndin. Kur lexon për një periudhë historike, vëre pranë saj një ngjarje që e njeh mirë. Pyetja „ku e kam parë këtë?“ e bën tekstin të tëndin dhe jo të huaj.

Nëse nuk të vjen asgjë në mend, edhe kjo është e dobishme: të tregon se po hyn në një fushë të re dhe se duhet të lexosh me më shumë kujdes. Një libër hyrës mbi temën do të të vlente më shumë se një libër i specializuar.

Pas leximit, rrëfeje

Prova e vërtetë e kuptimit është rrëfimi. Pas kapitullit, merr një fletë dhe shkruaj pesë fjali pa shikuar librin, ose ia tregoje dikujt që nuk e ka lexuar. Aty ku fjalët të mbarojnë, e ke gjetur vendin që nuk e ke kuptuar. Kthehu vetëm te ai vend, jo te i gjithë kapitulli.

Pas një dite a dy, rikthehu te ato pesë fjali dhe shih sa prej tyre të vijnë ende në mend. Harrimi është i natyrshëm. Ai që rikthehet disa herë te ideja, me pak ditë ndërmjet, e mban më gjatë se ai që e lexon një herë të vetme me kujdes të madh.

Çfarë nuk të ndihmon

• Nënvizimi i gjithçkaje. Kur faqja është e verdhë nga fillimi në fund, asgjë nuk del në pah. Nënvizo një fjali për faqe dhe pyet veten pse e zgjodhe.
• Nxitimi për të mbaruar. Një libër i lexuar në gjysmë të kuptimit është një libër i lexuar përgjysmë, sado faqe që të kesh kthyer.
• Telefoni pranë. Çdo njoftim e çon mendjen larg, dhe rikthimi te fjalia e ndërprerë kërkon më shumë se sa duket.
• Leximi kur je i rraskapitur. Dhjetë minuta me mendje të freskët vlejnë më shumë se një orë ku sytë mbyllen vetë.

Një rutinë e vogël për të nisur

Mos i provo të gjitha menjëherë. Zgjidh dy: pyetjen para leximit dhe rrëfimin pas tij. Për një javë, çdo herë që lexon diçka që ia vlen, shkruaj në krye të faqes një pyetje dhe në fund tri fjali përgjigje. Do të vëresh shpejt se disa tekste të japin përgjigje dhe disa jo, dhe kjo vetë të mëson të zgjedhësh më mirë çfarë lexon.

Kuptimi nuk vjen nga leximi më shumë, por nga leximi me qëllim. Kur ta zësh veten duke pyetur, duke ndalur dhe duke rrëfyer, nuk do të të duhet më ta pyesësh veten pse nuk të mbetet gjë nga ajo që lexon.