Çfarë të lexosh në të njëzetat: tetë libra për para, punë dhe njerëz

Në të njëzetat pothuajse çdo vendim është i parë: puna e parë me pagë, qiraja e parë, paratë e para që duhet t'i ndash mes asaj që të duhet dhe asaj që do. Askush nuk të jep një manual, dhe shumë nga këshillat që dëgjon vijnë nga njerëz që e kanë jetuar një botë tjetër. Një libër i mirë nuk e zëvendëson një mentor, por të jep diçka që po aq rrallë gjendet: një mendje e qetë që ka menduar gjatë për pyetjen me të cilën ti sapo po përballesh.

Këta tetë libra nuk janë të renditur sipas famës. Janë grupuar sipas katër gjërave që në këtë moshë zakonisht na lodhin më shumë: paratë, puna, njerëzit dhe pyetja se për çfarë po jetojmë.

Paratë: të mësosh para se të kesh shumë

Ramit Sethi te I Will Teach You to Be Rich flet me ton të gjallë, pothuajse bisedor. Ideja e tij kryesore është që sistemi të punojë për ty: hap llogaritë e duhura, bëj që kursimet të largohen automatikisht sapo të të vijë paga, dhe pastaj shpenzo pa ndjenjë faji për gjërat që vërtet i do. Nuk të kërkon të heqësh dorë nga çdo kënaqësi; kërkon të vendosësh përpara cilat janë ato.

Your Money or Your Life nga Vicki Robin dhe Joe Dominguez e shikon paranë me një sy tjetër: si orë jete që i ke dhënë për ta fituar. Libri të nxit të numërosh ku shkon çdo lekë dhe të pyesësh nëse çmimi në orë ia vlen. Mund të mos pajtohesh me çdo hap, por pyetja të mbetet dhe të bën më të kujdesshëm me shpenzimet e vogla që nuk i vëren.

Puna: të provosh para se të zgjedhësh

Shumë të rinj mendojnë se duhet ta dinë që sot çfarë do të bëjnë për gjithë jetën. Designing Your Life, nga Bill Burnett dhe Dave Evans, profesorë të dizajnit, e kthen këtë pyetje në eksperiment. Në vend të një plani të madh, të jep ushtrime të vogla: bisedo me dikë që bën një punë që të tërheq, provo një projekt javor, shiko ç'ndjen. Pjesa me tre versione të ndryshme të jetës së ardhshme është e dobishme sidomos kur ndihesh i ngecur mes dy rrugëve.

David Epstein te Range argumenton se të nisësh me një pamje të gjerë dhe të specializohesh më vonë nuk është vonesë, shpesh është avantazh. Njerëzit që kanë provuar fusha të ndryshme lidhin ide që të tjerët nuk i shohin. Nëse të duket se e ke humbur kohën duke ndërruar rrugë, ky libër të ndihmon ta shohësh më butë atë që ke bërë.

Njerëzit: kufij dhe qetësi

Në Boundaries, Henry Cloud dhe John Townsend shpjegojnë se në çdo marrëdhënie duhet qartësuar çfarë është e jotja dhe çfarë e tjetrit. Shumë nga ne mësojmë ta themi „po“ nga frika e vetmisë, e pastaj lodhemi duke i dhënë të tjerëve atë që s'e kemi. Libri bën të qartë se të thuash „jo“ me qetësi nuk është egoizëm; shpesh është shpesh mënyra e vetme që një marrëdhënie të zgjasë.

Quiet nga Susan Cain flet për njerëzit që mendojnë përpara se të flasin dhe lodhen në shoqëri të madhe. Nëse ke dëgjuar që duhet të jesh më i zhurmshëm për të pasur sukses, ky libër të tregon se qetësia ka pikat e veta të forta: dëgjim më të thellë, përqendrim, biseda më të ngushta. Ndihmon edhe nëse je i zhurmshëm, sepse të mëson ta kuptosh shokun ose kolegun që nuk është.

Kuptimi: pse ky dhjetëvjeçar ka rëndësi

Psikologia Meg Jay te The Defining Decade kundërshton idenë se të njëzetat janë një kohë për t'u shtyrë e për t'i marrë gjërat më vonë. Ajo e mbështet argumentin me raste të klientëve të saj, njerëz që prisnin me vite të vendosnin dhe më pas e kuptuan se çfarë kishin humbur. Mesazhi nuk është panik, por veprim: bëj hapa të vegjël por të qëllimshëm tani, sepse shtohen me kohë.

Flow, nga Mihaly Csikszentmihalyi, shpjegon gjendjen kur je aq i zhytur në një punë sa harron kohën. Ai thotë se kjo ndodh kur sfida është pak mbi aftësinë tënde, jo shumë e lehtë e jo e pamundur. Për dikë që po kërkon se çfarë i pëlqen, libri jep një shenjë të dobishme: në cilën veprimtari të rrjedh koha pa e ndier?

Një këshillë për leximin: mos e nis me ndjenjën se duhet të përmirësohesh sa më shpejt. Në të njëzetat të gjithë ndihen pak pas të tjerëve, dhe ky është një nga gënjeshtrat më të vjetra të moshës. Libri nuk është garë. Është një bisedë me dikë që ka menduar më gjatë se ti për një pyetje të caktuar.

Ç'mund të presësh nga këto libra

Askush nga këta autorë nuk ka zgjidhje magjike. Disa janë të vjetruar në detaje, disa e thjeshtojnë më shumë se duhet, dhe me ndonjërin mund të mos pajtohesh fare. Kjo nuk është problem. Një libër që të bën të kundërshtosh me zë të lartë po të mëson të mendosh. Mbaj shënim ku nuk je dakord dhe pse; shpesh aty zbulon çfarë vlerëson vërtet.

Si ta përdorësh këtë listë

Mos u përpiq t'i lexosh të gjithë këtë vit. Pyet veten sinqerisht: ku po humb më shumë energji sot? Merr librin nga ajo pjesë dhe lexoje ngadalë, me laps. Një shembull: Arta, 24 vjeçe, sapo ka marrë pagën e parë të plotë dhe nuk di ku shkon gjysma e saj. Nuk i duhet një libër mbi psikologjinë e njeriut, i duhet I Will Teach You to Be Rich. Pas dy muajsh, mund të ketë pyetje të tjera, dhe libri tjetër do ta gjejë më të përgatitur.

Nëse nuk je i sigurt nga e cila pjesë të nisësh, në Sofia mund të lexosh përmbledhje në shqip të librave të tillë dhe t'i shikosh së pari idetë kryesore. Kapitulli i parë është falas, ndaj mund të provosh pa u zotuar.